* Özgeçmişi
         * Malvarlığı
         * Dört koldan soyağacı
         * Şematik Soyağacı
         * "Perinçek" Soyadı
         * Adıgüzel Ağanın Destanı
         * O'nun hakkında yazanlar

Mustafa’yı, Kemal Atatürk yapan elbette Türkiye’nin devrimci pratiğidir. Mustafa Kemal, o pratik içinde uluslar arası devrimci cereyanlardan beslendiğini her zaman açıkça belirtmiştir. Bu cereyanlar:
Bir: Fransız Devrimi’yle birlikte anılan demokratik devrimcilik ve
İki: Doğu Avrupa’daki Sosyalist Devrimcilik (Narodnizm) ve Bolşevik Sosyalizmidir

Fransız Devrimi’nin Atatürk üzerindeki etkisi çok işlenmiştir. Ancak Sosyalizm akımının ve Sovyet Devrimi’nin etkisi hep gizlenmiştir. Bu konuyu “Kemalizmin Felsefesi ve Kaynakları” başlıklı kitabımda ayrıntılı olarak işledim. Burada özetliyorum.

SOSYALİST DEVRİMCİ AKIMIN ETKİSİ
Atatürk’ün daha genç bir subayken, not defterine “Evvela sosyalist olmalı, maddeyi anlamalı” diye yazdığına değinmiştik.

Tarih, 5 Ocak 1904’tür. Henüz Sovyet Devrimi olmamıştır ve Sosyalizm, Avrupa’da 1871 Paris Komünü sonrasındaki iniş sürecinden yükselişe geçebilmiş değildir. Ancak emperyalizmle cephe cepheye gelen ve 30 yıla yakın bir süredir Abdülhamit despotluğunu yaşayan Türkiye, yalnız Büyük Fransız Devrimi’nden değil, Rusya’daki ve Doğu Avrupa’daki Narodnik, yani halkçı hareketten de etkilenmektedir. İlk Türkçülerimizin hepsi sosyalist veya halkçı idi.1

NARODNİZMİN ETKİSİ
Türkiye’nin burjuva demokratik devrimi niçin Fransa gibi ferdiyetçi ve liberal bir mecrada ilerlemedi sorusuna cevap verirken, kuşkusuz Türkiye’nin bir Ezilen Dünya ülkesi olması belirleyicidir.İşte bu özelliği, Türkiye’deki hürriyetçi akımın yüzünü niçin halkçı ve devletçi akıma çevirdiğini de açıklar.

1917 Şubat ve Ekim devrimleriyle, 20. yüzyıl devrimlerinin perdesi açıldı. Böylece Türkiye’yi paylaşmak için anlaşan üç emperyalistten biri olan Rus Çarlığı yıkıldı ve yerine Kurtuluş Savaşı’mızı her yönden destekleyen Sovyet devleti kuruldu. Türk Devrimi’nin önde gelen yazarlarından Falih Rıfkı Atay, bu olayı bir Türk yurtseverinin duygularıyla anlatır:
“Eğer Lenin, Çarlığı yıkmasaydı ve Rusya zafer gününe erişmeseydi, İstanbul Rus olacaktı. İnsanın acaba bir İstanbul köşesine Lenin’in büstünü koysak mı diyeceği gelir.”2

Atatürk, o işi de yapmış, 1928 yılında Taksim Cumhuriyet Abidesi’ne, hemen kendisinin arkasına Sovyet devrimcisi Aralov’un heykelini yerleştirmiştir.

ATATÜRK SOVYET DEVRİMİNİ DE KURTARDI
Türk Devrimi’ne Moskova’dan bakacak olursanız, Atatürk, Türkiye’yi kurtarırken, aynı zamanda Sovyet Devrimi’ni de kurtarmıştır.

Rus ve Türk devrimleri, birbirini ateşleyerek gerçekleşmiş ve adeta birbirine sarılarak yaşayabilmiştir. O kadar ki, iki devrimin soluk alma dönemleri bile birliktedir. Rus Devrimi’nin, Yeni Ekonomi Politikası (NEP)’yla içteki kapitalistlere ödün verdiği yıllarda, Türk Devrimi de, Halkçılık siyasetinde bir adım geri atarak, özel girişimciliği özendirir. 1923 başında toplanan İzmir İktisat Kongresi, bir bakıma Türk Devrimi’nin NEP’idir.

1929 yılında iki devrim yine birlikte, kendi raylarına girerler. Rusya’da, yaklaşan Dünya Savaşı tehdidi de göz önüne alınarak, tarım kolektifleştirilir. Türkiye’de ise, özel girişimcilikle yüzyıl geçse ilerlemenin mümkün olmadığı saptaması yapılır ve yeniden devletçilik dönemi açılır. 1930’ların dünyasında planlama yapan iki ülke vardır.

KADER BİRLİĞİ
Sovyet Devrimi ve Türk Devrimi’nin birbirinden kopuşları, en sonunda iki devrimin de yıkımını getirmiştir. Türkiye, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra “Küçük Amerika” sürecine itilir. Sovyetler Birliği ise, 1960’a doğru kapitalizme geri dönüş yoluna girmiştir. Birbirinden ayrılan Türk ve Sovyet devrimleri, ateşin ortasında kalmış ve kendilerini sokmuşlardır. 1990 yılında Sovyet Devrimi’nin yıkımına son nokta konduğu zaman, Türk Devrimi de son kalelerini vermekte, Atlantik’te boğulmaktaydı. Demek ki, Atatürk’ün biricik vasiyeti olan Sovyet Devrimi ile dostluk, basit bir dış politika seçeneği değil, fakat Kemalist Devrim’in biricik yaşama olanağı imiş.

İDEOLOJİK ETKİLEŞİM
Türk-Rus ilişkilerinin tarihi şöyle özetlenebilir: Gericilik ve emperyalizm, iki ülkeyi karşı karşıya getiriyor. Devrim ve halkçılık ise, birleştiriyor.

Sovyet Devrimi ile Türk Devrimi arasındaki bu eşzamanlı yükseliş ve inişler, kuşkusuz karşılıklı ideolojik etkileşime de yol açmıştır.

Mustafa Kemal Paşa’nın 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktıktan sonra Havza’daki 18 gün süren çalışmaları sırasında, Sovyetler Birliği’nden gelen temsilcilerle buluşmasında Mustafa Kemal, tasarladıkları hükümet tarzının “Şuralar Cumhuriyeti’ne”, yani Sovyetlere benzediğini belirtmiş ve “Devlet Sosyalizmi” uygulayacaklarınıaçıklamıştır. Daha sonra kabul edilen Halkçılık Programı ve 1921 Anayasası, Havza buluşmasında belirtilen görüşlerin anayasa haline getirildiğini kanıtlar.

BOLŞEVİKLİK TARTIŞMASI
Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının 19-22 Haziran 1919 günleri arasında beş gün süren Amasya’daki “Gizli Komutanlar Toplantısı” nda aldıkları kararların en önemlisi, “gereğinde geçici idare” kurulmasıdır.
Yani artık “İstanbul Anadolu’ya hakim değil, tabi olmak mecburiyetindedir”3. Aslında bu karar, Anadolu’da bir Millî Hükümet kurma, başka deyişle Cumhuriyet’i kurma kararıdır. Bu kararla birlikte, Bolşevik olma konusunun da tartışıldığı ve bu seçeneğin gereğinde bir kurtuluş çaresi olarak benimsendiği, Mustafa Kemal Paşa’nın imzasını taşıyan bir şifre telgraf ve ayrıca bir mektupla belgelenmiştir.

Birincisi Atatürk’ün 3. Ordu Müfettişi imzasıyla, Erzurum’da Kolordu Komutanı Kâzım (Karabekir) Paşa’ya hemen görüşmelerin bitişinden bir gün sonra 23 Haziran 1919 tarihinde yolladığı şifreli telgraftır: “Bolşevizmin anlayış ve ortaya çıkış şekli bir daha müzakere edilerek, (…) bunun memleket için bir sakıncası olmayacağı düşünüldü.” 4

Kâzım Karabekir, İstiklal Harbimiz adlı eserinde, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının Bolşeviklik yoluyla kurtulacağımız eğilimine daha İstanbul’da iken girdiklerini belirtir ve Amasya toplantısında, bu fikrin, “olgun bir hale geldiğini” saptar. 5

Mustafa Kemal Paşa, 29 Şubat 1920 tarihinde Talat Paşa’ya yolladığı mektupta da, gerekirse Bolşevikliğin benimseneceğini şöyle ifade eder:
“Vatanımızı parçalamak ve milletimizi İngiliz boyunduruğu altında görmek uğursuz ihtimali karşısında Bolşevik prensiplerini fiilen tatbik etmekte kurtuluş çaresi tahmin olunursa, tatbiki yönündeki müşkülata rağmen bugün hakim olduğumuz kuvvete dayanarak, o hususa da başvurmak lazım gelebilir.”6

Mustafa Kemal Paşa’nın başyazarlığını yaptığı Hâkimiyeti Milliye gazetesi başyazılarında, açıkça “Türk Komünizmi” veya Sosyalizm savunulmaktadır.

HALKÇILIK PROGRAMI
Mustafa Kemal Paşa’nın Heyeti Vekile adına 13 Eylül 1920 günü Büyük Millet Meclisi’ne verdiği “Kanunu Esasi Layihası”, yani Anayasa tasarısı, Halkçılık Programı adıyla anılmıştır. Cumhuriyetimizin 20 Ocak 1921 tarihli ilk anayasası Halkçılık Programı’nın görüşülmesi sonucu kabul edilmiştir.

Halkçılık Programı ve Beyannamesi, emperyalizme ve kapitalizme cepheden meydan okur. Hem 2, hem 3. maddelerde emperyalizmin ve kapitalizmin tahakkümüne karşı milletin seferber edileceği ve bir İstiklal Savaşı verileceği belirtilir.

ŞURALAR İDARESİ
Halkçılık Programı ve 1921 Anayasası, bir şuralar sistemi getirir; devlet örgütlenmesini, vilayet, kaza ve nahiye şuraları temeline oturtur. Merkezde halk yönetiminin en yüksek organı olarak TBMM bulunmaktadır.
Atatürk, bu sistemin Sovyet devriminden esinlenerek kabul edildiğini ve Sovyet idaresi anlamına geldiğini açıkça belirtmiştir:
“Milletimizin bugünkü idaresi, hakiki mahiyetiyle bir halk idaresidir. Ve bu idare tarzı, esası danışma olan şura idaresinden başka bir şey değildir. Ruslar buna Sovyet idaresi derler.”7

Atatürk, 30 Ağustos zaferinden sonra da, Sovyet idaresi tanımını sürdürür. 1922 yılı Aralık ayında şöyle der: “Bugün Türkiye devleti, doğrudan doğruya bir meclis, bir şura hükümeti ile idare olunur ve sonsuza kadar böyle idare olunacaktır.”8

Atatürk, Cumhuriyetin temel kuruluşunu açıkladığı, 19 Ocak 1923 tarihli İzmit konuşmasında da, şura hükümeti vurgusunda ısrar eder: “Bizim hükümetimiz, bir halk hükümetidir. Tam bir şura hükümetidir.” 9

DEVLET SOSYALİZMİ
Mustafa Kemal ve arkadaşları, Kurtuluş Savaşı yıllarında, Sovyetler Birliği’nden gelen “Komünizm” esintileri ile “Devlet Sosyalizmi” arasında gidip gelmişlerdir. 1930’lu yıllarda yeniden Devlet Sosyalizmi’ni benimsediklerini ders kitaplarında bile ifade etmişlerdir.10

Aslında Devlet Sosyalizmi, Türk devrimcileri arasında daha İttihat Terakki döneminde kabul görmüştür. Talat Paşa’nın da Devlet Sosyalizmini savunduğu görülüyor.

Bizzat Mustafa Kemal, Medeni Bilgiler kitabında, kendi elyazısıyla “Bu içtimai teminlere Devlet Sosyalistliğine yaklaşarak varılabilir” diye yazdı.11

Atatürk’ün Sovyet temsilcilerine ifade ettiği görüşler, Hâkimiyeti Milliye gazetesi yazılarında ve resmî metinlerde yer alan görüşlerle örtüşüyor. Bu görüşmelerin tutanakları, Mehmet Perinçek tarafından
Sovyet arşivlerinde bulunmuş ve yayınlanmıştır.12

TÜRK-SOVYET ASKERİ İŞBİRLİĞİ
Türk Devrimi ile Sovyet Devrimi arasında askerî alandaki işbirliği, dünya tarihinde az rastlanır boyutlardadır. Başta Atatürk, Kemalist Devrim’in önder kadrosu, Kâzım Karabekir Paşa’nın belirttiği gibi, “Anadolu’nun kurtuluşu için, Bolşevik ordularıyla el ele vermek” zorundaydı. 13

Türk Ordusu ile Kızıl Ordu’nun buluşmasını Atatürk, 14 Ağustos 1920 günü TBMM’de yaptığı konuşmada müjde olarak bildirmiştir:
“Kızıl kuvvetler, (…) Ermeni maksatlarını fiil mevkiine koydurmadılar. 1 Ağustos tarihinde Bolşevik hükümetinin Kızıl Ordusu’yla Büyük Millet Meclisi’nin Ordusu Nahcivan’da birbiriyle maddeten birleşmiş oldu (alkışlar). Oraya giden kuvvetlerimiz kızıl Kuvvetler tarafından özel merasim ve fevkalâde ihtiramat ile kabul edilmişlerdir.”14

İki devrim arasındaki askerî işbirliği, büyük boyutlarda para ve silah yardımı düzleminde sürmüştür. Büyük Taarruz sırasında Kocatepe sırtlarında, hemen Atatürk’ün arkasında bir Sovyet komutanının bulunduğu fotoğraflarla belgelidir.

Sovyet dostluğu, Türk Devrimi açısından stratejik bir ilkedir.

1930’ların devletçiliği ve plancılığı, dünya bunalımının zorunlu kıldığı gelip geçici bir uygulama değil, fakat stratejikti.

1930’larda dünya büyük bir krize girerken, iki ekonomi hızla gelişiyordu. İkisi de kamucu ve plancıydı: Sovyetler Birliği ve Atatürk’ün Türkiyesi.

SINIFSIZ TOPLUM AMACI
Yakup Kadri, Atatürk’ün sınıfsız toplumu amaçladığını şöyle belirtir:
“Atatürk’te gerçekten sosyalist görüş vardı. O, sınıfsız bir toplum düzenine ulaşmak istiyordu. Sınıfsız
toplum tabii ki sosyalist bir idealdir.”15

Dipnotlar:
1-Bkz. Teori, Sayı 188, Eylül 2005. Bu konuda Arif Acaloğlu’nun
Aydınlık dergisinde yazdığı bilgilendirici yazıya bakılmasını
öneririz. Arif Acaloğlu, “Devrimci Toplum Önderleri:
İlk Türkçüler”, Aydınlık, Sayı 768, s. 22-25
2-Falih Rıfkı Atay, Çankaya, Doğan Kardeş Matbaacılık
San. A.Ş, İstanbul, 1969, s.166.
3-Atatürk’ün Bütün Eserleri Nutuk 1, c.19, s.44;
Nutuk/Söylev, c.III, TTK Basımevi, Ankara, 1999, s.1234, Belge 27. Bu konuda bkz.
Doğu Perinçek, Kemalist Devrim-4/ Kurtuluş Savaşı’nda Kürt Politikası. Kaynak Yayınları,
İkinci Basım, İstanbul, Aralık 1999, s.141.
4-Atatürk’ün Bütün Eserleri, c.3, Mayıs 2000, s.114.
5-Kazım Karabekir, İstiklal Harbimiz, c.1, Emre Yayınevi, İstanbul, s.96.
6- Atatürk’ün Bütün Eserleri, c.6, Ağustos 2001, s.409.
7- Atatürk’ün Bütün Eserleri, c.12, s.200.
8- Atatürk’ün Bütün Eserleri, c.14, s.176.
9- Atatürk’ün Bütün Eserleri, c.14, s.329.
10-Kemalist Devrim’in devlet sosyalistliği konusunda bkz. Mahmut Esat Bozkurt,
Atatürk İhtilali 1-2, s.197 vd; Muammer Aksoy, Atatürk ve Sosyal Demokrasi; Doğan
Avcıoğlu, Milli Kurtuluş Tarihi, 2, s.469 vd; Doğan Avcıoğlu, Türkiye’nin Düzeni, 1,
448 vd; S.N. Tansu, İki Devrin Perde Arkası, s. 338 vd; M. Suphi’nin Stalin’e raporu,
Teori 126, Temmuz 2000 (Kemalistlerin devlet sosyalizminden yana olduğunu belirtiyor);
Korkut Boratav, 100 Soruda Devletçilik, s. 58 vd. (Celal Bayar’ın Hakimiyeti Milliye’ye
cevabı var); Mustafa Kemal-Frunze Görüşmeleri, Kaynak Yayınları, s.39; Medeni
Bilgiler, s. 72, 527; Tekinalp, Kemalizm, s. 228, 243, 252.
11-Prof. Dr. A. Afet İnan, Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün el yazıları, Türk
Tarih Kurumu Yayınları, 2. Basım, Ankara, 1988, s.72.
12- Kazım Kararbekir, İstiklal Harbimiz, c.1-2, Emre Yayınları, İstanbul
13- Mehmet Perinçek, Atatürk’ün Sovyetlerle Görüşmeleri
14- Atatürk’ün Bütün Eserleri, c.9, s.174.
15- Bkz. Yön Dergisi, Yıl 1, Sayı 47, 7 Kasım 1962, s. 12.

Basın Açıklaması | Özgeçmişi | Kitapları | Fotograflar | Video | İletişim | Ziyaretçi Defteri